Page 43 - Dosta Doğru Dergisi 1. Sayı
P. 43
dırarak Allah’ı yansıtacak derecede kemale erişini amaçlarla kullanılan bir süs ve güzellik eşyasından yola
şöyle dile getirir: çıkarak kelime oyunlarına dönüşmüşse de tasavvufi an-
lamdan bütünüyle uzaklaşmamıştır. Yukarıdaki örnek-
Ettik o kadar ref-i taayyün ki Neşâtî ler tasavvufi dikkatle yorumlanmaya müsaittir.
Âyîne-i pürtâb-ı mücellâda nihânız
Bu beyit, klasik şairin ayna etrafında ne derece ince Gelenekteki anlamı yukarıda açıklanan ayna, modern
imgeler yapabildiğini gösteren iyi bir örnektir. Bununla şiirde de çoğu zaman aynı zeminde değerlendirilir.
birlikte ayna, divan şiirinde daha çok bir süs eşyası ola- Buna göre kâinat, Hakk’ın yansımasından ibarettir.
rak imgelenmiştir. Hatta sevgilinin yüzü, yanağı, sinesi Çokluk aldatıcıdır, bu çokluğun kaynağı Bir’dir. Bütün
vb. anlamlarla zamanla mazmun değeri kazanmıştır. Bu varlık âlemi bu Bir’in farklı görüntüleridir. Hiçbir şey
mazmunlarla ilgili birkaç örnek şöyledir: kendi başına var olamaz. Yaratan, yarattıklarında kendi
Zinhâr eline âyîne vermen ol kâfirin varlığını seyreder. Bakan O’dur, gören de gösteren de
Zirâ görünce sûretini bütperest olur görülen de… Her şey O’dur, O’ndan başka hiçbir şey
Bâkî yoktur. O eşyanın hicabındadır, tabiatta onun sesi
Gümüşten âyîneler gibi sâf iken sînen duyulur. Bütün hasret O’nadır. Geleneğe ait bu vahdet-i
Nedîm vücut felsefesine sadık kalan Necip Fazıl, eşya ve tabiata
Bu şiirde ayrıca ayna tutmak, âyîne-dan, âyîne-dar, da aynı çerçeveden bakar. Onun aşağıdaki mısraları bu
âyîne-gerdân, âyîne-gubâr, âyîne-i âlem-nümâ, âyîne-i itikadın ifadesidir:
devrân, âyîne-i İskender vb. kavramlarla ilgili imgeler
de kullanılmıştır: Hani ya?
Gösterirsen ölmeden göster bana ol sîneyi Gözüne mil çekersen
Yoksa hasta son nefeste neylesin âyîneyi Görünür gerçek dünya.
Kelîm Aynalarda sen, hep sen;
Sikender veş nola seyreylesek bir âlem-i âbı Dost, sevgili, hep riya!
Bizim peymânemiz âyîne-i âlem-nümâdır hep Hasret
Bâis Allahım, eşyanın hicabındasın!
Görelim âyîne-i devrân ne suret gösterir Sensin suda, kuşta, telde ses veren.
Bâkî Nice hasret varsa gıyabındasın;
Divan şiirindeki ayna imgesi, her ne kadar çeşitli Aynalarda sensin seni gösteren…
***
Mayıs 2013 Dosta Doğru | 41
